Allah-u Zülcelâl ayeti kerimede şöyle buyurmuştur: “İşte o gün kişi kardeşinden, annesinden, babasından, eşinden ve çocuklarından kaçar. O gün, onlardan her birinin kendine yetip artacak bir derdi vardır.” (Abese; 34–37)  Hz. Aişe (radıyallahu anha) şöyle anlatmıştır: “Bir gün Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi vesellem)’e: — Kıyamet günü seven, sevgilisini hatırlar mı? diye sordum.

Hz. Peygamber (sav) hadisi şerifte şöyle buyurmuştur: “Cehennem üzerine sırat köprüsü kurulur. Bu köprüden, ümmetiyle ilk geçecek olan Peygamber benim. O gün, Peygamberlerden başkası konuşamaz. Peygamberler de: ‘Allah'ım ümmetime selamet ver, sen onları koru!’ diye dua ederler. Cehennemde demir çengeller vardır. Seden ağacının dikenine benzerler. Yalnız bunlar çok büyüktürler. Büyüklük derecelerini yalnız Allah bilir. Herkesi isyanına göre cehenneme çekerler. Onlardan bir kısmı ameline göre helak olur, yok olur, ateşte erir. Bir kısmı, hardal tanesi kadar kalır ve sonra kurtulur.” (Buhari, Müslim)

    Ashabı Kiram’dan veya bizden önceki seleflerden birisi kabirden başını kaldırıp bizlere baksa herhalde: “Bunlar müslüman değildir.” diyeceklerdir. İşte bizim halimiz böyledir. Onun için kendimizi beğenmeyip daima kendimizi alçak görelim. Çünkü kibir, kâfirler ile firavunların, buna karşılık alçakgönüllülük de Peygamberler ile salihlerin huylarındandır.

İnsanın, kendi nefsinin doktoru olması lazımdır. İnsan manen hasta olduğu zaman, en az hastalığını hissedecek kadar onun şuurunda olması gerekir.  Şimdi, hepimiz düşünelim! Karanlık, tenha bir yerde, yırtıcı hayvanlar bir insanın etrafını sarmış olsa bu insan, yırtıcı hayvanların zararından kendini nasıl koruyabilir? İnsan, ancak güneşin aydınlığıyla, yırtıcı hayvanları görerek kendini muhafaza edebilir.

Bu konuda sizlere tavsiyem şudur ki, Allahu Zülcelal'e çok yalvaralım. Kendimizi O'nun huzuruna layık görmememiz lazım ki rahmeti üzerimize gelsin. Allahu Zülcelâl, tevazu ve alçak gönüllülüğü çok sever. İşte insan, Allahu Zülcelal'e karşı daima başı eğik olmalıdır. Allah'ın rahmeti, tevazu sahibi insanların üzerine yağmur gibi yağar. Sadatı Kiram'ın meşrebi de böyledir. İnsan, Allahu Zülcelal'e ve mümin kardeşlerine karşı ne kadar tevazulu ve alçak gönüllü olursa Allah'ın rahmeti de o kişiye, o kadar fazla gelir.

Allahu Zülcelâl ayeti kerimede şöyle buyurmuştur: “De ki; ‘Ey mülkün sahibi olan Allah’ım! Sen mülkü dilediğine verirsin. Dilediğinden de mülkü çeker alırsın. Dilediğini aziz edersin, dilediğini zelil edersin. Hayır, senin elindedir. Şüphesiz sen her şeye hakkıyla gücü yetensin.” (Al-i İmran; 26)

Muhammed bin Salih isminde bir Allah dostu şöyle anlatmıştır: “Bir bahar mevsiminde bütün ekinler susuzluktan kurudu. Bütün insanlar susuzluktan perişan oldu. İnsanlar yağmur duası yapmak için toplanıp sahraya çıktılar. Giderken baktık ki Mecnun Sadi, yolun kenarında oturuyor. Beni görünce hemen bana yaklaşıp: — Nereye gidiyorsunuz? diye sordu.

Bu dünya boştur, fanidir. Görüyoruz ki genç olan iki kişiden birisi damat, diğeri gelin oluyor, evleniyorlar. Bu dünyada biraz yaşayınca, kamburlaşıyor, ihtiyarlıyorlar. İhtiyarlığın perişanlığını yaşayınca da “Keşke Allah bize toprağı nasip etseydi de ölseydik” diyorlar.

   Bir şehirden diğerine giden o yolcular seyahat ettikleri vasıtalara göre de kısımlara ayrılır. Kimisi atla, kimisi arabayla, kimisi otobüsle, kimisi uçakla, kimisi de yürüyerek gider. Ahiret yolunda giden müminlerin durumu da bu yolcuların durumu gibidir.

Her konuda olduğu gibi Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem'in yaşantısı bizim için örnek olmalıdır. Çünkü O, gününü üçe bölerdi. Bir bölümünde namaz kılar, Kur’an-ı Kerim okur, zikir yapar ve diğer ibadetlerle meşgul olurdu. Bir bölümünde de ailesiyle ve gelen misafirlerle ilgilenir, onlara emr-i bilma'ruf ve nehy-i ani'l münker yapmak suretiyle onları irşad ederlerdi.

İleri de tafsilatıyla anlatılacak olan mü’minin 24 saatinin özeti aşağıda maddeler halinde çıkarılmıştır. Herkes kendi konumuna ve durumuna göre (talebe, tüccar, işçi, esnaf, serbest meslek vs.) bu programı yerine getirmelidir.

Bu programı her müslüman, bir öğrencinin günlük ders programına uyduğu gibi ehemmiyet göstererek uyar ve gününü hayırlı bir şekilde değerlendirirse, inşallah mahşer gününde mahzun ve perişan olmaz.

Sabah Uyandığında

Tuvalete Girerken ve Çıkarken : Dinimiz temizliğe çok büyük bir önem vermiştir. Onun için Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem bir hadis-i şerifte şöyle buyurmuştur: “Temizlenmek, imanın yarısıdır.” (Müslim) İnsan doğal olarak sabah uyandığında abdest almadan önce tuvalete gitmeye ihtiyaç duyabilir.

Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem hadis-i şerifte şöyle buyurmuştur: "Din, temizlik üzerine bina edilmiştir." (Taberani) Bu temizliklerin başında abdest gelmektedir. Abdest alan kimsenin kalbi saygı dolu olmalı, Rabbini ziyaret ettiğini, O'nun huzurunda olduğunu bilerek ona göre hareket etmelidir.

İnsan sabah uyanıp abdestini aldıktan sonra camiye gitmek için elbiselerini giyer. Elbiseler giyilirken besmele çekilmeli ve şu dua okunmalıdır: “Allâhümme lekelhamdü ente kesevtenihi es elüke hayrahu ve hayra mâ sunia lehu ve euzü bike min şerrihi ve şerri mâ sunia leh”

İnsan abdestini ve giyimini tamamladık-tan sonra sabah namazını cemaatle eda etmek için evinden çıkar. Evinden çıkarken dua etmeyi ihmal etmez. Nitekim Ümmü Seleme radıyallahu anha’nın rivayet ettiğine göre, Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem hane-i saadetinden çıkarken şöyle dua ederdi:

Eve Girince Okunacak Dua: "Allahümme inni es’elüke hayral mevleci ve hayral mahreci Bismillahi velecnâ, ve bismillahi haracnâ ve Alellâhi Rabbena tevekkelnâ" "Ey Allah'ım! Senden, girilen yerin de, çıkılan yerin de hayrını isterim. Allah'ın adıyla girdik, Allah'ın adıyla çıktık. Rabbimiz Allah'a (dayanıp) tevekkül ettik." (Ebu Davud)

Hanefi mezhebine göre, ezanı işiten kimsenin, ezana icabet etmesi vacibtir. Şafii mezhebi ve Hanefi mezhebinde diğer bir kavle göre sünnettir. İmam-ı Suyuti de: “Kim ezan okunurda ona icabet etmezse onun akıbetinden korkulur.” demiştir. Onun için ezana icabet etmede büyük titizlik gösterilmelidir. Ezana icabet; ezan sözlerini tekrar etmek ile olur. Ancak: "Hayye ale's-Salâh" ve "Hayye ale'l-Felâh" sözlerini duyunca şöyle denilir: "La havle ve la kuvvete illa billahil aliyyil âzim"

İnsan sabah abdestini alıp elbiselerini giyindikten sonra, sabah namazını eda etmek için camiye gitmelidir. Camiye girerken salavat getirilip şu duanın okunması müstehaptır: Camiye girerken okunacak dua: "Eûzü billah’l-azîmi ve bivechihilkerîmi ve sultanihi’l-kadîmi mineşşeytanirracîm. Elhamdülillahi Allahümme salli ve sellim alâ muhammedin ve alâ âli muhammedin. Allahümmeğfirli zünûbi veftah lî ebvâbe rahmetike."

Bütün bu hazırlıklarını tamamlayan insanları işyerlerinde, okullarında veya farklı ortamlarda çeşitli uğraşılar beklemektedir. Bu uğraşlara gitmeden önce doğal olarak yemek yer. Yemeğe başlarken besmele ile başlanır. Eğer besmele unutulup yemek ortasında hatırlandığında şöyle denilir: "Bismillâhi evvelehu ve ahirehü" "Başında da sonunda da Allah'ın ismini anıyorum." (Beyhaki)

Her insan değişik iş sahibi olduğu için herkes helal rızık kazanmak için kendi işine göre, işe gitme hazırlığı yapar. Allahu Zülcelal ayet-i kerimede şöyle buyurmuştur: “Gündüzü de bir geçim zamanı yaptık.” (Nebe; 11) Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem de hadis-i şerifte şöyle buyurmuştur: “Helal kazanç peşinde koşmak her müslüman üzerine vaciptir.” (Taberani)